Tasarım ve Hesaplama
Beyin ünitesi seçimi, mühendislik yaklaşımları ve kritik hesaplamalar.
Kontrol Ünitesi Seçimi
Sistemin Beyni
Doğru kontrol cihazı (timer) seçilmezse sistem kapasitesinin %50'si israf edilir. Cihaz seçiminde İstasyon Sayısı (zonlar), Programlama tipi, IP sınıfı ve sensör desteğine bakılır.
- Wi-Fi Akıllı: Hava durumuna göre ET bazlı otomatik güncellemeler yapar. Lüks konutlarda standarttır.
- Dijital / GSM: Tarımsal arazilerde veya geniş parklarda SMS komut sistemiyle devasa uzaklıkları yönetir.
- İstasyon Kapasitesi: 4 zonunuz varsa ileride büyümeye karşı daima daha fazlasını (örn. 6 zonlu) tercih edin.
Tasarım Kriterleri
Head to Head Kuralı
Her başlığın atış yarıçapı suyu bir sonraki başlığın gövdesine kadar ulaştırmalıdır. Yoksa kuru sarı şeritler kalır.
Ayrıca büyük projelerde koç darbesine karşı çek valf, hava vantuzu kullanımı ve aynı zon içerisinde farklı tip (örn: Rotor ve Spray karışık) başlık kullanılmaması projenin hayati kuralıdır.
Katalog Okuma
Teknisyenin ürettiği tasarımdaki "en büyük sözleşme" üretici kataloğudur. Katalog tablolarındaki veriler projeye aktarılmadan mühendislik hesabı yapılamaz.
Bitki Su İhtiyacı ve ET₀ Kavramı
"Ne kadar sulamalıyım?" sorusunun yanıtı tahminle değil, FAO Penman-Monteith tabanlı ET₀ formuyla hesaplanır.
- ET₀ (Referans Evapotranspirasyon): Standart çim yüzeyinin günlük buharlaşarak kaybettiği (mm) su miktarı. İzmir yazında bu ortalama 7.5 mm/gün'dür.
- Kc (Bitki Katsayısı): Çim için yüksek (0.8-1.0), çalı ve ağaçlar için daha düşüktür (0.4-0.6).
İnteraktif ETc Hesaplayıcı
Örnek ET₀ Tablosu (İzmir)
| Dönem | ET₀ (mm/gün) | Tüketim Şiddeti |
|---|---|---|
| Ocak-Şubat | 1.0 - 1.5 | Düşük |
| Mart-Nisan | 2.0 - 3.0 | Orta |
| Mayıs-Haziran | 4.5 - 6.0 | Yüksek |
| Temmuz-Ağustos | 6.5 - 8.5 | Çok Yüksek |
| Eylül-Ekim | 3.0 - 4.5 | Orta |
| Kasım-Aralık | 1.2 - 2.0 | Düşük |
Hidrolik Hesap Yönetimi
Göz kararı yapılan bağlantı sahanın %30'unun kurumasına ve pompaların arızalanmasına neden olur. Profesyonel hesap 5 adımdan oluşur.
Statik ve Dinamik Basınç Dengesi (Bernoulli)
Bir sulama sisteminin ana felsefesi enerjinin korunumu yasasına dayanır. Çeşme kapalıyken ölçülen basınca Statik Basınç (Potansiyel Enerji) denir. Su akmaya başladığı anda boru çeperlerine sürtünerek enerji kaybeder; fıskiye başlığında ölçülen bu aktif basınca Dinamik Basınç denir.
1) Toplam Debi
Zondaki tüm başlık kayıpları toplanır. (Q_zon = Σ(qi)). Bu sayede boru ve pompa kapasite ihtyiyacı ortaya çıkar.
2) Hız Kontrolü
Anahatta suyun geçiş hızı en fazla 1.5 m/s, lateral hızı en fazla 0.5 m/s olmalıdır. Aşılırsa Boru Çapı büyütülür.
3) Hazen-Williams
Borudaki sürtünme kaybı (bar) düşümü hesaplanır. PE100 boruda C toleransı 150 alınarak matematiksel harita çıkarılır.
4) TDH
Pompanın Toplam Dinamik Yükü = Statik + Boru Kaybı + Ek Parça Kaybı + Minimum Çalışma Basıncı eşlemesi yapılır.
5) Pompa Seçimi
Şebeke basıncı yetersizse, Toplam Debi (Q) ve TDH değerleriyle pompa karakteristik eğrisinde kesiştirilerek pompa seçilir.
○ Boru Çapları Neye Göre Seçilir?
Boru çapı (ø) maliyeti düşürmek için rastgele ince seçilemez; hedef debiye (Q) ve izin verilen maksimum su hızına (V) göre mühendislik standartlarına (V ≤ 1.5 m/s) dayalı belirlenir.
| Boru Çapı (Dış) | Önerilen Maks. Debi * | Kullanım Yeri (Premium Kalite Standartları) |
|---|---|---|
| ø 20 mm | ~ 0.8 m³/saat | Sadece kısa mesafeli lokal mikro saksı/damla grupları. |
| ø 25 mm | ~ 1.8 m³/saat | Standart bahçe damla sulama lateralleri (Lateral). |
| ø 32 mm | ~ 3.0 m³/saat | Küçük boy bahçe anahatları veya sık sprey hatları. |
| ø 40 mm | ~ 4.5 m³/saat | Orta ölçekli villa projelerinde standart anahat. |
| ø 50 mm | ~ 7.5 m³/saat | Geniş rotor hatları ve butik site ortak alan anahatları. |
| ø 63 mm | ~ 12.0 m³/saat | Sitenin kuvvetli ana besleme hattı, basınç merkezleri. |
* PN10 PE100 borular için standartlar, sürtünme faktörleri baz alınarak suyun 1.5 m/s hızı aşmadığı güvenli limitlerdir.
Maliyetten kaçmak için ince borudan (örn: 32mm) sisteme büyük debide suyu zorla basarsanız, suyun iç hızı inanılmaz artar. Sistem kapandığında vanalarda aniden duran bu hızlı su kütlesi sistemi sarsar; "Koç Darbesi" (Water Hammer) denilen sismik bir yırtılma şiddeti yaratır. Borular veya vanalar saniyeler içinde yarılır.
- Hava Kazanları (Darbe Önleme Tankları): Pompa çıkışına yerleştirilerek oluşan basınç dalgasını (şoku) sönümler.
- Soft Starter / VFD (Sürücü): Pompaya kalkış ve duruş esnasında "Yumuşak Yol Vererek" basınç şoklarını önler.
- Hava Tahliye (Vantuz) Vanaları: Boru hatlarının tepe noktalarına takılarak boruya hapsolmuş havayı dışarı atar, kavitasyonu bitirir.
Sektörün En Sık Yaptığı Hatalar (Kırmızı Çizgilerim)
Peyzaj ve sulamada yıllar içinde karşılaşılan periyodik hataların bir özetidir. Bir projede bu maddelerden herhangi biri atlanmışsa, o proje kusurludur.
1. Aynı Zonda Farklı Başlık
Bir vanada (zonda) hem Rotor hem de Spray başlık bir arada kullanılamaz. Rotor 15–30 L/dk atarken, Sprey 2–8 L/dk suya yüklenir. Biri yeterince çalışırken diğeri sular altında kalır veya çürür.
2. Su Taşması / Havuzlanma
Sulama hızı (PR), toprağın suyu emebilme kapasitesini (İnfiltrasyon Oranı) aşarsa, su toprağa geçemez fışkırır, göllenir ve çimleri çürütür (özellikle killi topraklarda).
3. Kılavuz Boru Kullanmamak
Sert zeminler (beton, asfalt) altından geçişlerde esnek kılavuz kılıf boru bırakılmazsa; gelecekte onarım gerekirse beton kırmak zorunda kalınır ve maliyet 10 kat artar.